BÀN TAY RÁM NẮNG VÀ LINH HỒN MẮM QUÊ
Chắc hồi đó nếu ai hỏi tui, cái gì làm nên mùi quê hương, tui sẽ không ngần ngại mà nói liền: Mắm.
Mắm ruốc, mắm nêm, mắm kho, mắm xào sả ớt… cái vị mặn mòi ấy lẩn quẩn trong từng hơi thở, thấm vô vạt áo bà, vô bàn tay rám nắng của má, rồi len lỏi vô ký ức đứa con xa quê như tui, để bây giờ, chỉ cần nghe đâu đó mùi mắm sôi lăn tăn trên bếp là y như có ai chạm khẽ vô miền thương nhớ.
1. Bữa cơm quê và mùi mắm đằm sâu
Ngày đó, mỗi chiều, tui hay ngồi trên bộ ván gỗ, nhìn ra sân sau chờ má nhóm bếp. Cái bếp củi lúc nào cũng vương mùi khói quyện cùng mùi mắm kho. Có khi chỉ là dĩa mắm ruốc quẹt với vài lát thịt luộc, hay bát mắm nêm chan bún tươi, vậy mà trôi cơm dễ sợ.
Có lần má cười cười nói:
“Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen. Bữa nào con đem ra Sài Gòn ăn, nhớ quê.”
Mấy đứa em nhỏ chạy vòng vòng, thỉnh thoảng tạt ngang nồi mắm kho, cứ hít hà:
“Thơm quá chừng má ơi!”
Má chậc lưỡi:
“Ăn không hết cơm chớ gì. Coi chừng mặn nghe con.”
Mắm quê là vậy đó. Thơm nức mũi, mà đậm đà, chan vô chén cơm trắng dẻo thơm, không cần gì nhiều, bữa ăn cũng đủ đầy.
2. Bàn tay rám nắng ủ hương mắm
Hồi đó, nhà ai nghèo nghèo chớ hũ mắm trong góc bếp thì coi như báu vật. Má tui có đôi tay rám nắng, đầu móng tay hay ám màu sẫm sẫm, vì suốt ngày lúi húi rửa cá, phơi ruốc, chắt nước mắm, xào mắm sả ớt…
Nhìn bàn tay má, tui mới hiểu để có bát mắm thơm, là cả nỗi nhọc nhằn, chịu khó và biết bao kiên nhẫn. Má hay bảo:
“Mắm mà nóng giận làm không được. Phải để lòng mình êm, mắm mới thơm.”
Có bận, má ngồi lựa con ruốc, mùi tanh phả lên hăng hắc. Tui bịt mũi, còn má thì khúc khích cười:
“Ráng đi con, mai mốt mắm lên mùi, quẹt miếng dưa leo thôi cũng thấy ngon.”
Mấy đứa cháu sau này lên phố, về nhà ăn cơm, thấy má móc hũ mắm ruốc ra, đứa nào cũng tròn mắt:
“Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn.”
3. Mắm ruốc – mắm nêm – mắm kho… chuyện cũ mà thương
Tui nhớ nhất món mắm kho. Cái nồi đất bé xíu, má hay kho với sả, chút thịt ba chỉ, vài con cá rô đồng. Mùi sả ớt dậy lên, con nít chạy vô chạy ra, ngửi mùi mà bụng réo.
Má nói:
“Mắm kho phải để lửa liu riu, chớ không thì khét.”
Còn món mắm nêm thì dễ hơn. Chỉ cần bát mắm nêm nguyên chất, băm thêm tỏi ớt, vắt tí chanh, trộn rau sống, cuốn bánh tráng. Có bữa má kẹp thêm miếng thịt luộc, chấm vô, vị đậm đà tan ngay đầu lưỡi. Chao ôi, chỉ vậy mà sao bây giờ ở phố ăn hoài không thấy ngon như xưa.
Còn mắm ruốc xào sả ớt, mới nghe thôi mà vị mặn đã lan đầu lưỡi. Món này má hay làm sẵn, bỏ hũ nhỏ. Ai đi học, đi làm xa cứ ghé hũ mắm, múc theo hủ nhỏ, lên xe mà lòng yên bụng. Má thường xào cay, vì sợ đi đường ăn nguội dễ tanh.
“Ăn cay cho đã thèm, nghen con.”
4. Bữa cơm quê – bữa cơm của yêu thương
Những bữa cơm quê luôn giản dị vậy đó. Dăm ba con cá đồng, rổ rau vườn, chén mắm đặt giữa mâm. Người quê ăn mắm quen miệng, thương cái vị mặn mặn mà chan chứa tình người.
Có khi má xới cơm, giục tui:
“Ăn đi con, lâu lâu mới về, ăn cho đã miệng.”
Tui gắp miếng thịt, chấm vô dĩa mắm ruốc, đưa lên miệng mà như ngửi cả mùi sân vườn. Mùi khói bếp lẫn với mùi đất sau mưa, lẫn với tiếng gà gáy, tiếng chó sủa bâng quơ… Tất cả như níu tui lại, không nỡ rời.
Hồi nhỏ, mỗi lần ba đi biển, về nhà hay có sẵn hũ mắm cá cơm. Má xẻ cá, ướp muối, phơi nắng, chắt nước mắm. Có lần ba say sóng, không về kịp Tết, má nhìn hũ mắm mà rưng rưng:
“Ba mày về trễ, mà mắm này chín rồi đó. Năm mới vẫn có nước mắm ngon.”
Tui thương ba, thương má, thương cả cái hũ mắm nhỏ xíu mà chứa đầy nỗi chờ đợi.
5. Tiếng cười bên mâm cơm và nỗi nhớ…
Bây giờ lớn rồi, bữa cơm quê mỗi lúc mỗi xa. Tụi nhỏ ở thành phố sợ mùi mắm, có đứa bịt mũi. Có đứa về quê, ăn xong lại ghiền:
“Má ơi, chừa con hũ mắm xào sả ớt đem vô.”
Má tui cười:
“Ăn mắm quen rồi, xa nó nhớ.”
Nhớ thật. Cái vị mắm không chỉ là vị mặn. Nó là mùi bếp củi, là bàn tay rám nắng, là tiếng leng keng của muôi bếp, là tiếng má cằn nhằn tụi nhỏ, là tiếng ba ngồi chặt dừa sau hè. Tất cả đều như được ướp lại, lên men, rồi ủ chín trong lòng đứa con xa quê.
Nhiều khi ngồi giữa phố đông, tui chỉ mong được nghe má gọi:
“Về ăn cơm nghen con, má có kho nồi mắm rồi đó.”
6. Mắm – linh hồn quê trong từng sợi khói bếp
Người ta hay bảo:
“Nhớ quê thì ăn mắm.”
Mắm ruốc, mắm nêm, nước mắm cá cơm… thứ gì cũng mặn, nhưng lạ thay, càng mặn lại càng thương, càng gợi nhớ. Tui cũng không biết vì sao một thứ mùi nhiều người chê nặng mùi, lại có thể làm lòng người nhẹ đi, ấm lại.
Có lần má nói, tay quệt giọt mồ hôi:
“Mắm quê mình vậy đó, cực mà ngon. Thương chứ sao bỏ được.”
Bây giờ thi thoảng về quê, tui vẫn hay sục tìm cái hũ mắm ruốc má giấu sau bếp. Mở nắp ra, hít hà mùi mắm, rồi dọn bữa cơm ra sân, để gió quê vờn qua tóc, nghe lòng yên ổn lạ thường.
7. Bàn tay rám nắng – linh hồn mắm quê
Má tui hay nói:
“Bàn tay má làm mắm, cực nhưng giữ được hồn nhà.”
Đúng thiệt. Mấy hũ mắm nhỏ, mặn chát ấy, lại nuôi cả mùi vị quê hương. Đứa con xa xứ như tui, có khi chở về giữa phố thị đông đúc một bọc mắm ruốc thôi, mà lòng nhẹ tênh.
Vì tui biết, ở nơi nào còn mắm, còn bàn tay rám nắng của má, là còn quê nhà.
8. Một lời nhắn gửi…
Tui biết, không phải ai cũng yêu mắm. Nhưng thử một lần, ngồi xuống bên mâm cơm quê, húp muỗng nước mắm kho, quẹt lát mắm ruốc, chấm miếng rau luộc, rồi nhìn bàn tay má bưng dĩa mắm ra mời, chắc sẽ hiểu:
Hương vị quê hương nhiều khi chẳng phải món gì sang trọng, mà chỉ là chút mặn mòi ủ sẵn trong bàn tay rám nắng ấy.
Thôi thì, ai còn má, còn quê, còn mắm, ráng giữ cho chặt nghen. Mai này lớn khôn, đi đâu xa, chỉ cần ngửi thoáng mùi mắm, cũng đủ thấy lòng mình được chở về.
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood hay vô coi ở huongtrung.vn nghen. Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm.
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Nhận xét
Đăng nhận xét