Giọt Mắm Quê

  MẮM – THỨ GIA VỊ THẦM LẶNG NHƯNG KHÔNG THỂ THIẾU Có lẽ ai từng xa quê rồi cũng sẽ hiểu — có những lúc thèm một bữa cơm nhà đến nao lòng. Không phải vì đói, mà vì nhớ. Nhớ tiếng muôi chạm vào nồi canh, nhớ mùi khói bếp lẫn mùi mắm thoang thoảng trong gió chiều. Nhớ cả tiếng má gọi vọng ra: “Ra ăn cơm đi con, má mới kho nồi mắm ruốc đó nghen!” Câu nói bình thường vậy thôi mà ấm đến tận tim. 1. Bữa cơm quê – giản dị mà thiêng liêng Ngày xưa, nhà tôi nghèo, bữa ăn chẳng mấy khi có thịt cá tươi. Cơm canh phần nhiều là rau hái ở vườn sau, cá khô, hay mắm nêm pha tỏi ớt dằm thêm miếng ớt hiểm đỏ au. Vậy mà ngon lạ! Cơm trắng bốc khói, chén mắm nêm đặt giữa mâm, cả nhà ngồi quanh chiếc bàn gỗ cũ. Má thường nói: “Ăn cơm mà không có chén mắm là coi như thiếu hồn đó nghen.” Lúc nhỏ tôi chẳng hiểu “thiếu hồn” là sao. Sau này lớn lên, đi xa, ăn bao nhiêu món sang trọng, chấm đủ thứ nước chấm “cao cấp”, vẫn thấy nhạt. Có lẽ vì thiếu chút mặn mòi của quê, thiếu cái vị “thầm lặng” mà má...

Mắm – thứ gia vị thầm lặng nhưng không thể thiếu Có những buổi chiều nằm nghe tiếng mưa rơi ngoài hiên, lòng tôi lại chợt nhớ da diết đến mùi mắm trong gian bếp cũ của má. Mùi ấy – với người xa quê có khi là “nặng”, là “gắt”, nhưng với tôi, nó là hương quê, là tuổi thơ, là ký ức của những bữa cơm đầm ấm có má, có ba, có tiếng nói cười rộn ràng trong căn nhà nhỏ. Ngày xưa, bữa cơm quê không có nhiều món cầu kỳ. Vậy mà chỉ cần một chén mắm nêm dằm ớt, dưa leo chấm vô, là cả nhà đã thấy “đủ vị đời”. Má tôi hay nói: “Mắm mà ngon, cơm nguội cũng thấy ngon theo. Mắm là linh hồn của bữa ăn quê mình đó con.” Nghe má nói vậy, tôi cứ cười. Hồi nhỏ nào biết gì đâu, chỉ thấy mắm nồng, cay xè, sặc sụa là né. Thế mà càng lớn, càng xa nhà, tôi mới thấm cái mùi ấy biết bao nhiêu. 1. Cái bữa cơm chiều có mắm ruốc kho quẹt Nhớ hồi còn nhỏ, mỗi lần trời mưa, má tôi hay nói: “Trời ẩm vầy, kho quẹt ăn cho ấm bụng nghen.” Rồi má lom khom bên bếp củi, cho miếng mắm ruốc vào chảo, xào lên cho dậy mùi, bỏ tí...

  B ữa Cơm Nhà - Nỗi Nhớ Mang Tên "Mùi Mắm Ai đi xa cũng thèm được trở về. Thèm một bữa cơm nhà giản dị, thèm mùi hương thân thuộc mà có khi chỉ thoáng qua thôi cũng đủ làm cả bầu trời ký ức ùa về. Với tôi, mùi hương ấy chính là mắm – một thứ hương vị dân dã, chân chất nhưng lại chứa đựng tất cả tình thương của má và nỗi nhớ nhà da diết. Món Ăn "Nghèo" Mà Đong Đầy Hương Vị Nhà tôi ngày xưa không khá giả, bữa cơm chẳng mấy khi dư dả thịt cá. Nhưng lạ thay, mâm cơm lúc nào cũng đầy ắp tiếng cười nhờ một chén mắm đủ loại: mắm ruốc , mắm nêm , nước mắm kho quẹt . Má thường bảo: “Nhà mình có mắm là yên tâm rồi, không lo đói nghen.” Đúng vậy, chỉ cần cơm nóng, rau luộc và một chén mắm kho quẹt cay nồng, cả nhà tôi đã ăn hết nồi. Anh em tranh nhau từng miếng mắm sệt sệt bám dưới đáy nồi đất. Hay những ngày mưa, ba đi biển về trễ, má chỉ cần trộn chén mắm nêm với ớt, tỏi, khế, dứa... vậy mà cả nhà ăn hết nồi cơm một cách ngon lành. Đó là hương vị của sự ấm áp và no đủ, thứ hươ...

  Một ngày làm mắm – nhọc nhằn mà ấm lòng Hồi còn nhỏ, tôi không bao giờ hiểu vì sao má cực đến vậy với những hũ mắm. Trong cái sân gạch đỏ au trước nhà, nắng chang chang, má vẫn lom khom bên những hũ sành, tay áo xắn cao, mái tóc lòa xòa dính mồ hôi. Mùi mắm, mùi muối, mùi cá hòa quyện trong cái nắng quê làm tôi nhăn mũi, chạy đi trốn. Nhưng giờ lớn rồi, xa quê lâu ngày, mỗi lần nhớ má, nhớ nhà, tôi lại nhớ da diết cái mùi ấy – cái mùi mặn mòi, nồng đượm mà không một thứ nước hoa nào thay thế được. Sáng quê và mùi mắm thoảng trong gió Sáng ở quê luôn đơn giản. Gà vừa gáy, tiếng chày giã tỏi của má vang lên lạch cạch. Tôi trở mình trên chiếc giường tre, nghe mùi mắm từ bếp phảng phất bay lên. Hình như hôm nay má kho mắm ruốc. Đúng rồi, cái mùi mắm ruốc xào sả ớt thơm nức ấy, chỉ có ở nhà mới có. Má gọi với ra: “Dậy chưa con? Lẹ đi kẻo trễ, ăn cơm nguội với mắm kho cho nóng bụng.” Tôi đáp uể oải: “Má ơi, cơm nguội với mắm hoài, chán thấy mồ.” Má cười, cái giọng đặc miền Tru...

  Chuyện ông nội và chiếc lu mắm gắn bó cả đời Có những thứ tưởng chừng nhỏ bé nhưng lại níu giữ cả một miền ký ức, cả một tuổi thơ. Với tôi, đó là chiếc lu mắm nằm nép bên hiên nhà ông nội, sậm màu thời gian, tróc từng mảng men nhưng trong đó là cả một kho báu hương quê. Ngày còn nhỏ, cứ mỗi buổi chiều, tôi lại thấy ông nội lom khom bên cái lu ấy, tay cầm cái muôi gỗ, nhịp nhịp gõ nhẹ vào vành lu như để đánh thức mùi hương mặn mà đang ngủ yên trong từng giọt mắm. Ông bảo: “Con coi nè, mắm mà thơm là nhờ ủ kỹ, phơi nắng đều. Hạt muối phải là muối hột trắng tinh, cá cơm phải còn tươi roi rói mới cho ra nước mắm ngon.” Tôi chỉ đứng bên, mắt tròn xoe, ngửi cái mùi ngai ngái pha chút mặn mòi mà không hiểu sao thấy dễ chịu đến lạ. Những bữa cơm quê thơm mùi mắm Ngày đó, nhà tôi không giàu có gì, bữa cơm quanh quẩn cũng chỉ là chén cơm trắng với ít rau luộc, dĩa cá kho. Nhưng hễ có chén nước mắm pha tỏi ớt của nội, là cả nhà như vui hẳn lên. Tôi còn nhớ như in, có hôm trời mưa lất...

  BÀN TAY RÁM NẮNG VÀ LINH HỒN MẮM QUÊ – Một nỗi nhớ mặn mà từ căn bếp cũ… Có ai đó từng nói, “Mùi vị là ký ức lâu quên nhất của một đời người.” Tôi không biết câu đó đúng với ai, chứ với tôi – đứa con sinh ra từ vùng đất đầy nắng gió ven biển – thì nó đúng rứa đó. Nhất là khi cái mùi mắm ruốc rang sả ớt bay lên từ căn bếp nhỏ, đủ sức kéo tôi về nguyên một trời tuổi thơ, nơi có bữa cơm nghèo, có tiếng cười giòn tan, có mùi khói bếp ám trong từng sợi tóc má tôi. Má tôi không học qua trường lớp nấu ăn mô, nhưng bữa cơm má nấu, dù chỉ là mớ rau luộc, miếng cá kho, chén mắm nêm, cũng khiến người ta nhớ mãi không thôi. Bởi vì trong từng món ăn quê đó, là bàn tay rám nắng, là tình thương, là ký ức của cả một thời chưa từng biết đến pizza, mì cay hay gà rán Hàn Quốc. 1. Mùi mắm – mùi của yêu thương Tôi nhớ, ngày nhỏ nhà tôi nghèo, bữa cơm thường chỉ có cơm trắng chan nước mắm. Nhưng hổng phải nước mắm pha đường hay tỏi ớt như bây giờ mô. Là nước mắm cốt thiệt, mặn chát mà thơm nức....