BÀN TAY RÁM NẮNG VÀ LINH HỒN MẮM QUÊ
– Một nỗi nhớ mặn mà từ căn bếp cũ…
Có ai đó từng nói, “Mùi vị là ký ức lâu quên nhất của một đời người.” Tôi không biết câu đó đúng với ai, chứ với tôi – đứa con sinh ra từ vùng đất đầy nắng gió ven biển – thì nó đúng rứa đó. Nhất là khi cái mùi mắm ruốc rang sả ớt bay lên từ căn bếp nhỏ, đủ sức kéo tôi về nguyên một trời tuổi thơ, nơi có bữa cơm nghèo, có tiếng cười giòn tan, có mùi khói bếp ám trong từng sợi tóc má tôi.
Má tôi không học qua trường lớp nấu ăn mô, nhưng bữa cơm má nấu, dù chỉ là mớ rau luộc, miếng cá kho, chén mắm nêm, cũng khiến người ta nhớ mãi không thôi. Bởi vì trong từng món ăn quê đó, là bàn tay rám nắng, là tình thương, là ký ức của cả một thời chưa từng biết đến pizza, mì cay hay gà rán Hàn Quốc.
1. Mùi mắm – mùi của yêu thương
Tôi nhớ, ngày nhỏ nhà tôi nghèo, bữa cơm thường chỉ có cơm trắng chan nước mắm. Nhưng hổng phải nước mắm pha đường hay tỏi ớt như bây giờ mô. Là nước mắm cốt thiệt, mặn chát mà thơm nức. Má hay nói:
– “Ăn mắm cốt mới ra mùi, mới biết thương cơm.”
Thỉnh thoảng, có bữa má kho mắm ruốc với thịt ba rọi, xào sả ớt cay nồng, mỡ sôi lép bép trong cái chảo nhôm cũ, thơm tới nỗi cả xóm đi ngang cũng phải hít hà. Anh tôi thường đùa:
– “Mắm ruốc má kho là bá chủ cơm trắng đó nghen!”
Tụi tôi ăn ngon lành, hết sạch nồi cơm. Còn má thì ngồi xới thêm chén cho ba, miệng móm mém cười:
– “Có gì đâu cao sang, chỉ là mắm ruốc thôi mà…”
Chao ôi, “chỉ là mắm ruốc thôi mà”…
Nhưng với tôi, đó là linh hồn của quê hương.
2. Mắm nêm và những ngày mùa bận rộn
Vào mùa gặt, nhà ai cũng rộn ràng. Mấy đứa nhỏ chạy theo xe lúa, đàn bà con gái phụ nhau gánh lúa, còn mấy ông thì còng lưng phơi rơm. Riêng má, má chuẩn bị cơm trưa cho cả chục người.
Mỗi lần như vậy, món “đinh” không thể thiếu là mắm nêm chưng tóp mỡ. Má pha mắm nêm với thơm bằm nhuyễn, ớt, đường, chút nước cốt chanh, rồi nấu lên, vừa thơm vừa sánh. Có hôm tôi ngồi cạnh má, hỏi:
– “Sao má biết canh mắm vừa ăn?”
– “Nếm riết quen, với lại… khi thấy mắm thơm mà mấy đứa nhỏ trong xóm kéo lại đứng ngó là biết ngon rồi.”
Tôi bật cười. Mùi mắm đâu chỉ đánh thức khứu giác, nó đánh thức luôn cả ký ức. Giống như sau này, giữa Sài Gòn đông đúc, có lần vô quán cơm nghe thoảng mùi mắm nêm, nước mắt tôi bỗng ứa ra không kìm được. Chỉ vì nhớ nhà.
3. Mắm kho và bữa cơm đoàn tụ
Bữa cơm đông đủ nhất nhà tôi, không phải dịp Tết, mà là những ngày mưa lớn, nước ngập ngoài đồng, mọi người không ra ruộng được. Má hay nấu mắm kho – món ăn mà cả nhà đều mê.
Nồi mắm kho của má bốc khói nghi ngút, có mắm cá sặt, cá linh hầm mềm rục, có đậu bắp, cà tím, bắp chuối, có thịt ba chỉ béo ngậy. Cả nhà ngồi quanh nồi mắm, mỗi người một chén cơm nóng hổi. Không ai nói gì nhiều, chỉ nghe tiếng chan mắm, tiếng húp xì xụp, tiếng má dặn nhỏ em tôi:
– “Coi chừng sặc mắm nghen con.”
Sau này lớn lên, tôi mới hiểu: món mắm kho không chỉ nuôi lớn khẩu vị quê nhà, mà còn giữ gìn tình thân. Khi mắm sôi lục bục trên bếp, cũng là lúc gia đình tôi ấm lên từ tận trong lòng.
4. Mắm xào sả ớt – vết thương lành của người đàn ông trầm lặng
Ba tôi ít nói. Ông là người đàn ông của đồng ruộng, chân chất, khô khan. Nhưng tôi biết, ông thương má, thương tụi tôi bằng cái cách lặng lẽ nhất – như khi ông lén dậy sớm, xào sẵn mắm ruốc với sả ớt để má ngủ thêm chút.
Tôi từng thấy ông ngồi tỉ mỉ bằm sả, giã ớt, đun bếp. Cái chảo khói bốc lên mù mịt, mùi mắm ruốc dậy lên cay cả mắt. Ông cười:
– “Mắm xào sả ớt ngon là phải cay tới chảy nước mắt.”
Món mắm xào của ba không đẹp như của má, nhưng mỗi lần ăn vào, tôi thấy rõ vị mặn mà của tình thương, cay xè của sự nhọc nhằn và thơm nồng của bàn tay nhẫn nại. Làm gì có người đàn ông khô khan nào lại thức dậy sớm vì muốn mắm thơm hơn cho vợ con?
5. Một ngày quay về và những hũ mắm trên bàn thờ
Nhiều năm sau, khi má tôi mất, tôi mới trở về quê lâu hơn. Căn bếp nhỏ vẫn nằm đó, cũ kỹ, im lặng. Trên bàn thờ má, có bát cơm trắng và một hũ mắm nêm nhỏ – là thứ mà bà dặn chị Hai tôi làm sẵn, để "khi má đi, còn có cái cho nhớ".
Chiều đó, tôi ngồi lại bên chái bếp, bật lửa hâm lại nồi mắm ruốc kho sẵn. Hương mắm thơm lên làm tim tôi thắt lại. Tôi nghe văng vẳng trong gió:
– “Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen…”
Tôi rưng rưng xúc một muỗng, chẳng cần gì cầu kỳ, chỉ có mắm và cơm trắng. Ừ thì không còn ai xới cơm cho tôi nữa, nhưng món mắm – linh hồn của má – vẫn ở đó. Vẫn chan chứa, vẫn ấm lòng.
6. Lời nhắn gửi nơi cuối trang
Nếu ai hỏi tôi, quê hương là gì? Tôi sẽ nói: quê hương là bữa cơm nghèo bên bếp lửa, là bàn tay rám nắng chan mắm vào chén con, là hũ mắm ruốc kho nằm yên trong ký ức. Là tình thương không cần nói thành lời, mà chỉ cần một chút mùi mắm cũng đủ gợi về cả tuổi thơ.
Tôi không biết thế hệ sau còn yêu được mắm như tụi tôi từng yêu không. Nhưng tôi tin, nếu một lần ngồi lại bên bữa cơm có mắm nêm, có mắm ruốc xào, có nước mắm cốt chan cơm nóng… thì có lẽ, họ cũng sẽ hiểu: mắm – không chỉ là món ăn, mà là linh hồn của một miền ký ức.
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood hay vô coi ở huongtrung.vn nghen. Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm. Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Nhận xét
Đăng nhận xét