Mắm – thứ gia vị thầm lặng nhưng không thể thiếu
Mắm – thứ gia vị thầm lặng nhưng không thể thiếu
Có những buổi chiều nằm nghe tiếng mưa rơi ngoài hiên, lòng tôi lại chợt nhớ da diết đến mùi mắm trong gian bếp cũ của má. Mùi ấy – với người xa quê có khi là “nặng”, là “gắt”, nhưng với tôi, nó là hương quê, là tuổi thơ, là ký ức của những bữa cơm đầm ấm có má, có ba, có tiếng nói cười rộn ràng trong căn nhà nhỏ.
Ngày xưa, bữa cơm quê không có nhiều món cầu kỳ. Vậy mà chỉ cần một chén mắm nêm dằm ớt, dưa leo chấm vô, là cả nhà đã thấy “đủ vị đời”. Má tôi hay nói:
“Mắm mà ngon, cơm nguội cũng thấy ngon theo. Mắm là linh hồn của bữa ăn quê mình đó con.”
Nghe má nói vậy, tôi cứ cười. Hồi nhỏ nào biết gì đâu, chỉ thấy mắm nồng, cay xè, sặc sụa là né. Thế mà càng lớn, càng xa nhà, tôi mới thấm cái mùi ấy biết bao nhiêu.
1. Cái bữa cơm chiều có mắm ruốc kho quẹt
Nhớ hồi còn nhỏ, mỗi lần trời mưa, má tôi hay nói: “Trời ẩm vầy, kho quẹt ăn cho ấm bụng nghen.” Rồi má lom khom bên bếp củi, cho miếng mắm ruốc vào chảo, xào lên cho dậy mùi, bỏ tí đường, tí sả băm, ớt hiểm giã dập. Mùi mắm quyện với khói bếp lan khắp nhà, vừa nồng vừa thơm, như báo hiệu một bữa cơm sắp có nhiều chuyện vui.
Tôi với em gái ngồi chụm chân bên bếp, chờ má nếm thử, rồi chấm một chút đưa cho tôi:
“Ăn thử coi vừa miệng chưa con?”
Tôi nhắm mắt, nuốt cái vị mặn mặn, cay cay, rồi gật đầu lia lịa:
“Ngon, má ơi! Mặn mà như nhà mình luôn á.”
Cái chén mắm ruốc kho quẹt ấy, ăn kèm rau luộc thôi cũng hết veo nồi cơm. Đĩa rau muống xanh, vài cọng đậu bắp, trái cà tím nướng cháy xém, tất cả như được “đánh thức” bởi cái vị mắm đậm đà. Không cần thịt cá sang trọng, chỉ mắm thôi là đủ thấy no lòng.
2. Mắm nêm – hương vị của mùa gặt
Những năm quê tôi còn gặt lúa bằng tay, mỗi mùa thu hoạch là một mùa vui. Cả xóm rộn ràng tiếng cười, tiếng liềm cắt lúa, tiếng gà gáy lẫn trong gió đồng. Mấy bữa đó, má hay làm món mắm nêm trộn mít non cho đám gặt ăn.
Mắm nêm má làm là mắm cá cơm phơi đúng nắng, xay nhuyễn, pha với chút thơm băm, ớt giã, tỏi băm nhỏ. Mùi mắm nêm thơm nồng, cay xé, nhưng chan lên mít non luộc xé nhỏ, thêm ít rau thơm, đậu phộng rang, là cả mâm cơm dậy mùi.
Tôi còn nhớ chú Tư hàng xóm vừa ăn vừa hít hà:
“Mắm nêm kiểu má con làm là nhất đó nghen. Cái vị nó mặn vừa, thơm mà không tanh. Ăn hoài không ngán.”
Tôi nghe mà hãnh diện thay cho má. Hồi đó, mắm nêm đâu phải món gì đặc biệt, nhưng có má làm, tự nhiên thấy ngon, thấy thương. Bởi trong từng hũ mắm má ủ, có cả sự kiên nhẫn, khéo léo và tình thương gửi gắm cho cả nhà.
3. Nước mắm – linh hồn của bữa cơm Việt
Nói đến mắm mà không nhắc nước mắm là thiếu sót. Với người Việt, nước mắm là thứ không thể thiếu – dù là bữa cơm thường ngày hay mâm cỗ ngày Tết.
Má tôi hay kể:
“Ngày xưa ông bà nội con nghèo, không có tiền mua nước mắm ngon, toàn lấy nước mắm cốt tự làm. Cứ phơi cá cơm với muối ngoài sân, đợi nắng đổ lửa, rồi ủ trong lu đất. Hồi đó chưa biết thương công, giờ nghĩ lại, mới thấy mắm đâu chỉ là món ăn – nó là công sức, là đời sống của dân mình đó con.”
Cái chai nước mắm trong nhà tôi luôn đặt ngay ngắn ở góc bếp, chỗ dễ lấy nhất. Mỗi lần ăn cơm, má rót ra chén nhỏ, thêm vài lát ớt đỏ tươi, là cả nhà đã thấy “hương vị nhà” dậy lên.
Giờ xa quê, mỗi lần thấy chai nước mắm Hương Trung trên bàn ăn, tôi lại nhớ đến má, đến cái chén mắm ớt nhỏ xíu mà đong đầy tình thương. Có lẽ, thứ gia vị ấy chính là cầu nối giữa hiện tại và ký ức, giữa những đứa con xa nhà với quê hương mình.
4. Mắm kho – bữa cơm của ngày Tết
Cứ mỗi dịp Tết, mâm cơm nhà tôi không bao giờ thiếu món mắm kho. Má tôi chuẩn bị từ trước Tết mấy ngày: cá, thịt ba rọi, cà tím, khổ qua, đậu bắp… tất cả đều có mặt. Mắm được má chọn kỹ – loại mắm cá linh hay cá sặc ngon, ủ vừa tay, thơm mà không nồng quá.
Bữa đó, má dậy sớm, nhóm bếp củi, bỏ mắm vô nồi kho cùng sả, riềng, ớt. Mùi mắm kho bốc lên nghi ngút, bay ra tận đầu ngõ. Mấy đứa nhỏ trong xóm đi ngang còn la:
“Nhà cô Hai kho mắm hả? Thơm dữ thần!”
Còn tôi thì chỉ chờ kho chín, chan nước mắm kho vô cơm nóng, gắp miếng cà tím mềm, là thấy cả tuổi thơ ùa về.
Mắm kho ngày Tết không chỉ là món ăn, mà còn là biểu tượng của sự sum vầy. Cả nhà quây quần bên nồi mắm, người kho, người nếm, người dọn rau – đơn giản vậy thôi mà ấm lòng vô cùng.
5. Mắm xào sả ớt – hương vị của những chiều mưa
Có một chiều mưa rả rích, má lấy hũ mắm ruốc ra, nói: “Mưa kiểu này mà có mắm xào sả ớt ăn với cơm nóng thì đã biết mấy.” Rồi má băm sả, cắt ớt, cho vào chảo dầu phi thơm, trút mắm ruốc vô xào đến khi dậy mùi.
Cái mùi đó – ai không quen thì chê, ai đã từng ăn thì nhớ cả đời. Mắm xào sả ớt vừa cay vừa thơm, ăn với cơm nóng, thêm miếng trứng chiên hay dưa leo, là no tới chiều.
Tôi nhớ có lần đem hũ mắm ruốc má làm vô Sài Gòn. Mấy đứa bạn ngửi mùi liền nhăn mặt:
“Trời đất, mắm gì mà nồng dữ vậy?”
Tôi chỉ cười, múc cho tụi nó ăn thử. Đứa nào cũng tròn mắt:
“Ủa, ngon dữ! Cay cay, mặn mà, ăn với cơm nguội chắc hết nồi luôn.”
Tôi cười lớn, rồi nói y như lời má:
“Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn!”
6. Những bữa cơm không còn đủ người
Rồi thời gian trôi, ba mất, má già. Mâm cơm quê ngày xưa giờ chỉ còn vài người ngồi lại. Nhưng mỗi lần về nhà, má vẫn bày ra mấy món quen: mắm nêm, mắm ruốc, nước mắm ớt. Má nói:
“Con đi xa, ăn đồ Tây đồ Tàu nhiều rồi, về ăn miếng mắm cho nhớ quê nghen.”
Tôi nhìn đôi bàn tay gầy guộc của má, mùi mắm trên tay vẫn còn đó – mặn mòi mà thân thuộc. Bữa cơm quê giờ ít người, nhưng hương vị vẫn nguyên vẹn như ngày nào.
Mỗi lần rời nhà, tôi luôn mang theo vài hũ mắm má gửi. Má dặn:
“Mắm này má làm, không để chất gì đâu, con ăn cho yên bụng.”
Những hũ mắm đó, tôi quý hơn cả. Mỗi khi mở nắp, mùi thơm nồng ấy lại đưa tôi về với căn bếp cũ, với tiếng cười, tiếng chày giã gạo, tiếng má gọi: “Cơm chín rồi, ra ăn đi con!”
7. Mắm – thứ gia vị của ký ức
Có người hỏi tôi: “Sao cứ nói về mắm hoài, không ngán hả?”
Tôi chỉ cười: “Ngán sao được, khi trong từng giọt mắm là tuổi thơ, là quê nhà, là tình thương của má.”
Mắm không chỉ là món ăn, mà là sợi dây nối những người xa quê với gốc rễ của mình. Ở đâu có mắm, ở đó có hơi ấm của bếp nhà, có ký ức của những bữa cơm xưa.
Bây giờ, mỗi lần tự tay pha chén nước mắm tỏi ớt, tôi lại nhớ đến bàn tay má rót nước mắm ra chén nhỏ, nhớ đến tiếng cười của ba, tiếng em bi bô. Tất cả đã xa, nhưng mùi mắm – thứ gia vị thầm lặng – vẫn ở lại, nhắc tôi nhớ mình là ai, từ đâu mà lớn lên.
8. Một lời nhắn gửi…
Nếu ai từng xa quê, chắc sẽ hiểu cảm giác thèm một bữa cơm có mắm là thế nào. Không phải chỉ vì món ăn, mà vì cái cảm giác được trở về, được làm đứa con bé nhỏ của má, được nghe mùi mắm lan ra từ bếp, ấm áp và thân thương.
Tôi viết những dòng này như một lời gửi gắm – cho má, cho những người con xa quê, cho những ai vẫn còn giữ trong tim hương vị quê nhà.
Nếu một ngày nào đó, giữa phố xá đông đúc, bạn thèm nghe lại mùi mắm ruốc, mắm nêm hay nước mắm quê xưa, thì…
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood
Hay vô coi ở: huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm.
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Nhận xét
Đăng nhận xét