MẮM – THỨ GIA VỊ THẦM LẶNG NHƯNG KHÔNG THỂ THIẾU
MẮM – THỨ GIA VỊ THẦM LẶNG NHƯNG KHÔNG THỂ THIẾU
Có lẽ ai từng xa quê rồi cũng sẽ hiểu — có những lúc thèm một bữa cơm nhà đến nao lòng. Không phải vì đói, mà vì nhớ. Nhớ tiếng muôi chạm vào nồi canh, nhớ mùi khói bếp lẫn mùi mắm thoang thoảng trong gió chiều. Nhớ cả tiếng má gọi vọng ra:
“Ra ăn cơm đi con, má mới kho nồi mắm ruốc đó nghen!”
Câu nói bình thường vậy thôi mà ấm đến tận tim.
1. Bữa cơm quê – giản dị mà thiêng liêng
Ngày xưa, nhà tôi nghèo, bữa ăn chẳng mấy khi có thịt cá tươi. Cơm canh phần nhiều là rau hái ở vườn sau, cá khô, hay mắm nêm pha tỏi ớt dằm thêm miếng ớt hiểm đỏ au. Vậy mà ngon lạ!
Cơm trắng bốc khói, chén mắm nêm đặt giữa mâm, cả nhà ngồi quanh chiếc bàn gỗ cũ. Má thường nói:
“Ăn cơm mà không có chén mắm là coi như thiếu hồn đó nghen.”
Lúc nhỏ tôi chẳng hiểu “thiếu hồn” là sao. Sau này lớn lên, đi xa, ăn bao nhiêu món sang trọng, chấm đủ thứ nước chấm “cao cấp”, vẫn thấy nhạt. Có lẽ vì thiếu chút mặn mòi của quê, thiếu cái vị “thầm lặng” mà má tôi gọi là hồn bữa cơm.
Mắm trong nhà má nhiều lắm. Mắm ruốc, mắm nêm, mắm cá, mắm kho, thậm chí có cả hũ mắm xào sả ớt để dành ăn dần. Má ủ từng hũ một, ghi ngày tháng cẩn thận, như giữ chút gì quý giá cho con cháu sau này.
Má nói:
“Mắm mà ủ kỹ, để lâu, nó thơm, nó đằm. Giống như người vậy đó, càng trải thời gian càng mặn mà.”
Tôi nhớ hoài câu đó.
2. Hương mắm – mùi của ký ức
Cái mùi mắm, người xa quê nghe có khi sợ, nhưng với dân quê như tụi tôi, nó là mùi thân thuộc. Mùi của bếp, của đồng, của biển, của cả tuổi thơ.
Có hôm trời mưa, má lấy hũ mắm ruốc ra xào với sả ớt. Cả nhà thơm nức. Má vừa đảo chảo vừa nói:
“Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn.”
Tôi cười, cầm chén cơm nóng, múc chút mắm xào chan lên. Vị cay xộc lên mũi, mặn mà đậm đà, thơm nồng sả ớt, rồi ngọt dịu ở hậu vị. Cái vị mắm không chỉ nằm ở đầu lưỡi — nó nằm trong ký ức, trong tình thương, trong nếp sống của một miền quê hiền hòa.
Bữa đó, ba tôi ngồi bên, vừa gắp miếng mắm kho vừa nói:
“Hồi xưa cực mấy cũng phải có hũ mắm trong nhà. Lỡ ngày mưa, ghe không ra khơi được, còn có cái mà ăn.”
Câu nói nghe qua tưởng đơn giản, mà chứa cả một triết lý sống: mắm là niềm tin, là sự chuẩn bị, là cách người ta gìn giữ hương vị của ngày thường để vượt qua những ngày khó.
3. Mắm trong ký ức người xa quê
Lên thành phố, ở trọ trong căn phòng nhỏ, đôi khi tôi lại nhớ mùi mắm đến lạ. Mỗi lần về quê, má đều gói cho tôi mấy hũ nhỏ: mắm nêm, mắm ruốc, mắm xào sả ớt. Má dặn:
“Ăn ít thôi nghen, kẻo mặn. Nhưng có nhớ nhà thì mở hũ mắm ra, nghe mùi là thấy quê liền.”
Và đúng thiệt.
Chỉ cần mở nắp hũ mắm, hương mắm lan ra, là tôi thấy mình như được đưa về ngôi nhà nhỏ ven biển Phan Thiết, nghe tiếng gió lùa qua phên tre, nghe tiếng sóng vỗ xa xa.
Có bữa tôi rủ mấy đứa bạn cùng phòng ăn cơm. Tụi nó nhìn hũ mắm ruốc thì dè chừng, nhưng khi tôi xào lên, mùi thơm bay khắp phòng, đứa nào cũng xuýt xoa:
“Trời, mùi gì thơm dữ vậy?”
Tôi cười, nói:
“Mắm ruốc đó, đặc sản quê tao nghen!”
Tụi nó ăn thử rồi gật gù:
“Giờ mới hiểu sao dân miền Trung mê mắm dữ.”
Tôi nghe mà tự nhiên thấy tự hào lạ. Mắm không chỉ là món ăn – nó là câu chuyện, là cội nguồn, là thứ nối con người với quê hương.
4. Mắm – thứ “gia vị” của tình thân
Ở quê tôi, mỗi dịp Tết, nhà nào cũng có ít nhất vài hũ mắm. Người ta mang mắm đi biếu, chứ chẳng riêng gì bánh hay trà. Vì mắm là tấm lòng – là “quà quê” đúng nghĩa.
Nhớ có lần tôi hỏi má:
“Sao người ta gọi là ‘mắm ngon phải có tình’ hả má?”
Má cười hiền, đáp:
“Vì mắm mà không có tình, thì chỉ là con cá ngâm muối thôi con à.”
Tôi ngẫm hoài câu đó.
Cũng như bữa cơm, có món ngon mấy mà ngồi ăn một mình thì vẫn buồn. Nhưng chỉ cần có người ngồi đối diện, cùng chấm chung chén mắm, bỗng nhiên cơm lại thấy ngon.
Mắm – nghe thì mặn, mà thật ra lại là thứ giữ vị ngọt của đời.
5. Hũ mắm và ký ức má tôi
Má tôi làm mắm khéo lắm. Cứ đến mùa cá cơm là má chọn từng con nhỏ, rửa sạch, trộn muối theo tỷ lệ riêng, rồi ủ trong thùng gỗ. Cứ thỉnh thoảng má lại mở nắp, kiểm tra, hong nắng, canh từng ngày như chăm đứa nhỏ.
Tôi từng hỏi:
“Má ơi, sao không mua mắm ngoài chợ cho lẹ?”
Má chỉ cười:
“Người ta làm bán thì nhanh, má làm ăn là phải kỹ. Cái gì nuôi mình thì phải giữ lòng với nó.”
Và đúng như má nói, mắm má làm luôn có hương riêng. Thơm đằm, không gắt, vị mặn ngọt vừa vặn. Thứ mắm ấy, không chỉ ngon mà còn ấm – vì có bàn tay, có tình thương, có cả nỗi nhọc nhằn của má trong đó.
Nhiều năm sau, khi má yếu, tôi mới thấy quý từng hũ mắm má làm. Mỗi lần mở hũ mắm ra, tôi nghe như còn tiếng má cười:
“Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen…”
6. Mắm – vị của quê nhà
Tôi từng đi qua nhiều nơi, ăn bao nhiêu món ngon, nhưng chỉ cần một chén cơm trắng với mắm nêm dằm ớt là thấy đủ. Mắm không chỉ là món ăn – nó là một phần của văn hóa, của ký ức, của cách người Việt mình gìn giữ vị mặn của biển, vị ngọt của tình thân.
Có lần tôi về lại Phan Thiết, ghé thăm xưởng mắm cũ ven biển. Ánh nắng vàng rót xuống những thùng gỗ to đùng, mùi mắm quyện với gió biển – đậm, nồng mà lạ lùng dễ chịu. Tôi đứng đó thật lâu, thấy trong hương mắm là cả đời của những người quê biển: nhẫn nại, bền bỉ, mà đầy tự hào.
Một bác làm mắm cười hiền nói:
“Mắm ngon là phải đủ thời gian, đủ nắng, đủ gió, và đủ tình.”
Tôi gật đầu – đúng y như cách má tôi vẫn dạy.
7. Lời nhắn gửi của người con xa quê
Giờ đây, giữa phố xá ồn ào, mỗi lần nấu bữa cơm đơn giản, tôi vẫn lấy hũ mắm ra, chan lên chén cơm, hít sâu mùi quen thuộc ấy. Có khi nước mắt tự nhiên rơi.
Không biết vì cay, vì mặn, hay vì nhớ.
Nhớ má, nhớ nhà, nhớ những buổi chiều gió lộng, má ngồi bên bếp, khói quyện lấy gương mặt rám nắng, miệng cười:
“Ăn đi con, mắm kho này má mới nấu, ngon lắm nghen.”
Vị mắm ngày xưa – giản dị, mộc mạc, nhưng chẳng thứ gì thay thế được.
Mắm là quê, là tuổi thơ, là tình thân còn vẹn nguyên trong ký ức.
Và tôi tin, dù đi xa đến đâu, chỉ cần mở hũ mắm ra, là cả quê hương sẽ trở về trong tim mình.
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood
Hay vô coi ở: huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm.
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Nhận xét
Đăng nhận xét