Chuyện ông nội và chiếc lu mắm gắn bó cả đời

Có những thứ tưởng chừng nhỏ bé nhưng lại níu giữ cả một miền ký ức, cả một tuổi thơ. Với tôi, đó là chiếc lu mắm nằm nép bên hiên nhà ông nội, sậm màu thời gian, tróc từng mảng men nhưng trong đó là cả một kho báu hương quê.

Ngày còn nhỏ, cứ mỗi buổi chiều, tôi lại thấy ông nội lom khom bên cái lu ấy, tay cầm cái muôi gỗ, nhịp nhịp gõ nhẹ vào vành lu như để đánh thức mùi hương mặn mà đang ngủ yên trong từng giọt mắm. Ông bảo:

“Con coi nè, mắm mà thơm là nhờ ủ kỹ, phơi nắng đều. Hạt muối phải là muối hột trắng tinh, cá cơm phải còn tươi roi rói mới cho ra nước mắm ngon.”

Tôi chỉ đứng bên, mắt tròn xoe, ngửi cái mùi ngai ngái pha chút mặn mòi mà không hiểu sao thấy dễ chịu đến lạ.

Những bữa cơm quê thơm mùi mắm

Ngày đó, nhà tôi không giàu có gì, bữa cơm quanh quẩn cũng chỉ là chén cơm trắng với ít rau luộc, dĩa cá kho. Nhưng hễ có chén nước mắm pha tỏi ớt của nội, là cả nhà như vui hẳn lên.

Tôi còn nhớ như in, có hôm trời mưa lất phất, ông nội cười khà khà:
“Có mưa mới nhớ mắm nghen. Lấy chai mắm ruốc ra, tao kho quẹt cho tụi bây ăn với rau lang coi.”

Thế là cả nhà quây quần, nhìn ông nội bắc cái chảo gang lên bếp lửa riu riu. Tiếng mỡ xèo xèo, mùi ruốc quyện với tóp mỡ thơm lừng lan khắp gian bếp. Má tôi xắt mấy trái ớt hiểm đỏ tươi, thả vô nghe cái mùi cay xộc lên sống mũi.

Đứa con nít như tôi ngày đó, cứ đứng ngóng, nuốt nước miếng ừng ực. Đến khi dọn ra mâm, một nồi cơm trắng nghi ngút khói, chén mắm ruốc kho quẹt sóng sánh màu cánh gián, thêm dĩa rau luộc xanh mướt, là đã thấy ngon hơn bất kỳ món cao lương nào.

“Ăn đi tụi bây! Mắm ruốc kho quẹt này mà chấm rau là bá cháy luôn đó.” – ông nội cười, giọng sang sảng như người vừa thắng một trận to.

Thiệt tình, chén cơm trắng chấm miếng mắm, kèm lá rau luộc, mà sao đậm đà, mặn mòi đến tận tim. Đứa nào ăn cũng xuýt xoa:
“Trời ơi, ngon quá trời ông nội ơi!”

Nhớ những ngày Tết, nhớ hũ mắm của má

Lớn lên một chút, tôi lại nhớ má mỗi độ Tết đến. Cứ khoảng hai tháng trước Tết, má bắt đầu lục đục làm mắm nêm. Má chọn cá tươi ngoài chợ, về đánh sạch vảy, bỏ vô hũ, rắc muối, thêm chút thính thơm rồi đậy kín. Má nói:
“Làm mắm nêm phải có cái hồn, chứ không phải cứ bỏ vô là xong nghen.”

Đến ngày mở hũ mắm, cả nhà thơm nức. Mắm nêm của má pha chút tỏi, chút ớt, thêm tí chanh, chan lên dĩa thịt luộc với rau sống. Trời đất ơi, ai ăn rồi mới biết đó là mùi vị quê nhà, mùi vị của Tết, của sum vầy.

Có lần tôi trêu:
“Má, sao làm mắm chi cực dữ vậy, giờ ngoài chợ bán đầy.”
Má chỉ cười:
“Ừ, ngoài chợ nhiều thiệt, nhưng mắm nhà mình là mắm tình nghĩa, ăn mới ngon con à.”

Câu nói đó tới giờ tôi vẫn nhớ. Nó làm tôi thấy, mắm không chỉ là thức ăn, mà còn là một phần ký ức, là cách má giữ hồn quê trong từng bữa cơm.

Giọt mắm – giọt nghĩa tình

Rồi tôi đi học xa, bữa cơm quê thưa dần, tiếng cười bên bếp vắng hẳn. Nhưng mỗi lần về, bước vô nhà, mùi mắm vẫn còn đó – vẫn là hương thơm mặn mòi, vẫn là chiếc lu cũ bên hiên như chờ đợi.

Có lần tôi nói đùa với má:
“Má ơi, mai mốt con có gia đình, chắc má phải gửi mắm ra ngoài cho con hoài quá.”
Má cười khúc khích:
“Lo gì, má làm cả đời, miễn tụi bây còn nhớ mà ăn.”

Giờ nội không còn nữa, chiếc lu mắm cũng theo thời gian mà cũ kỹ hơn, nhưng trong tôi, hình ảnh nội lom khom bên lu, hình ảnh má phơi mắm dưới nắng trưa… tất cả vẫn còn nguyên vẹn.

Mỗi khi ăn miếng cơm trắng chấm nước mắm ngon, tôi như thấy bóng dáng quê nhà, nghe tiếng nội cười, tiếng má gọi. Giữa bộn bề thành phố, chỉ cần một chút mắm, là tôi lại thấy mình của ngày xưa – đứa trẻ ngồi bên bếp lửa, mắt dõi theo bàn tay nhăn nheo nhưng khéo léo của ông nội.

Một lời nhắn gửi…

Nếu ai đó hỏi tôi, “Hương vị quê nhà là gì?”, tôi sẽ trả lời ngay: “Là vị mắm.” Vị mặn mòi, vị đậm đà, vị yêu thương thấm vào từng bữa cơm, từng câu chuyện.

Bây giờ, cuộc sống thay đổi nhiều, người ta có đủ thứ gia vị hiện đại, nhưng tôi tin, chẳng có gì thay thế được chén nước mắm bên mâm cơm. Nó không chỉ là vị giác, mà là ký ức, là tình cảm, là nỗi nhớ quê nhà.

Nếu bạn đang xa quê, hay chợt thèm một chút gì đó mộc mạc, hãy tìm lại hương vị này. Ăn một miếng mắm, nhắm mắt lại, bạn sẽ thấy nội, thấy má, thấy cả tuổi thơ chạy lăng xăng bên bếp lửa đỏ hồng.

Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood hay vô coi ở huongtrung.vn nghen. Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm. Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.